Czym jest popperowski falsyfikacjonizm teorii naukowych?

Pytanie

Pyta Piotr

Czym jest popperowski falsyfikacjonizm teorii naukowych i jak możemy go odnieść np. do ogólnej i szczególnej teorii względności lub do hipotezy Kopernika o ruchu dobowym Ziemi? Czy możemy falsyfikować hipotezę Kopernika w odniesieniu do teorii Arystotelesa i Newtona? Jak falsyfikowalność wygląda dla teorii Einsteina?

Odpowiedź

Odpowiada Piotr Wysocki

Popperowski falsyfikacjonizm to filozoficzna koncepcja metodologii naukowej opracowana przez Karla Poppera. Kładzie ona nacisk na kryterium falsyfikowalności jako kluczowy wymóg poprawnie sformułowanej teorii naukowej.

Falsyfikowalność teorii oznacza, że możliwe jest jej obalenie na podstawie obserwacji empirycznych. Teorie zawierające niejasne lub niesprawdzalne stwierdzenia są według Poppera nienaukowe. Na przykład teorie względności Einsteina dostarczają precyzyjnych i jednoznacznych przewidywań dotyczących zachowania układów fizycznych, takich jak dylatacja czasu, skrócenie Lorentza czy ogniskowanie grawitacyjne. Przewidywania te można następnie porównać z obserwacjami empirycznymi, aby ocenić zgodność teorii z rzeczywistością. Warto podkreślić, że teorie względności są testowane codziennie, ponieważ ich konsekwencje uwzględnia się m.in. w działaniu systemu GPS. Z kolei stwierdzenie typu „wszystkie niewidzialne koty mają wąsy” jest nienaukowe, ponieważ z założenia nie może zostać zweryfikowane za pomocą obserwacji. Hipoteza Kopernika o ruchu dobowym Ziemi oczywiście także jest falsyfikowalna.

Idea falsyfikowalności nie obejmuje relacji pomiędzy różnymi teoriami naukowymi. Stanowi jedynie kryterium poprawności ich sformułowania w oparciu o możliwość ich eksperymentalnego obalenia. Konsekwencją popperowskiego kryterium falsyfikowalności jest to, że żadna teoria naukowa nie może zostać uznana za absolutnie prawdziwą. W najlepszym wypadku status teorii naukowej jest taki, że nie została jeszcze nigdy obalona.